مهم ترین آزمایش های قبل از بارداری

آزمایش‌های قبل از بارداری یکی از مهم‌ترین مراحل آماده‌سازی برای مادر شدن است. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند وضعیت سلامت زن و در صورت لزوم مرد را بررسی کند تا بارداری در شرایطی ایمن و بدون خطر انجام شود. در واقع انجام این آزمایش‌ها می‌تواند از بروز مشکلاتی مثل سقط جنین، ناهنجاری‌های مادرزادی یا عفونت‌های دوران بارداری جلوگیری کند. هدف از این بررسی‌ها، شناسایی بیماری‌های پنهان، کمبودهای تغذیه‌ای، عفونت‌ها و اختلالات ژنتیکی احتمالی است تا در صورت نیاز، پیش از بارداری درمان مناسب انجام شود.

اهمیت انجام آزمایش های قبل از بارداری

بسیاری از زوج‌ها تصور می‌کنند تا زمانی که مشکلی در باروری یا بارداری وجود نداشته باشد نیازی به آزمایش نیست. اما واقعیت این است که بسیاری از بیماری‌ها و کمبودهای بدن بدون علامت هستند و می‌توانند در دوران بارداری اثرات شدیدی بر سلامت جنین بگذارند. برای مثال کم‌خونی، مشکلات تیروئید، یا کمبود ویتامین D ممکن است در ظاهر بی‌اهمیت به نظر برسند اما در روند رشد جنین و سلامت مادر بسیار مؤثرند. با انجام به‌موقع این آزمایش‌ها، می‌توان خطرات احتمالی را کاهش داد و بارداری موفق‌تر و سالم‌تری داشت.

بیشتر بخوانید: بارداری پر خطر چیست؟

آزمایش های اصلی قبل از بارداری

همه بانوان باید قبل از بارداری آزمایش هایی انجام دهند که تمام موارد خطر زا برای جنین را پیش بینی کند و فرد بتواند پیشگیری انجام دهد.

آزمایش خون کامل (CBC)

یکی از اولین آزمایش‌هایی که پزشک درخواست می‌کند، CBC یا شمارش کامل سلول‌های خونی است. این آزمایش اطلاعات دقیقی درباره تعداد گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌ها می‌دهد. اگر خانم دچار کم‌خونی یا فقر آهن باشد، باید پیش از بارداری درمان شود چون در دوران بارداری نیاز بدن به اکسیژن بیشتر می‌شود و کم‌خونی درمان‌نشده می‌تواند باعث خستگی شدید یا زایمان زودرس شود.

بررسی قند خون و عملکرد کلیه و کبد

آزمایش قند خون ناشتا برای بررسی احتمال دیابت پنهان یا مقاومت به انسولین انجام می‌شود. دیابت کنترل‌نشده پیش از بارداری یکی از دلایل اصلی سقط یا ناهنجاری‌های جنینی است. همچنین بررسی آنزیم‌های کبدی و اوره و کراتینین برای اطمینان از عملکرد طبیعی کبد و کلیه ضروری است، چون این اندام‌ها در دوران بارداری فشار بیشتری را تحمل می‌کنند.

آزمایش تیروئید

اختلالات تیروئید در زنان نسبتا شایع است و می‌تواند روی باروری و رشد جنین تاثیر منفی بگذارد. بالا بودن یا پایین بودن هورمون‌های تیروئید (TSH، T3، T4) ممکن است باعث مشکلاتی مثل سقط مکرر، زایمان زودرس یا عقب‌ماندگی رشد جنین شود. بنابراین پزشک سطح TSH را بررسی می‌کند و در صورت نیاز دارو تنظیم می‌شود.

بررسی بیماری‌های عفونی

در مرحله‌ی بعد، پزشک آزمایش‌هایی برای بررسی عفونت‌های ویروسی و باکتریایی تجویز می‌کند. مهم‌ترین آن‌ها شامل هپاتیت B و C، HIV، سفلیس (VDRL) و توکسوپلاسموز است. توکسوپلاسموز از طریق گوشت خام یا تماس با گربه منتقل می‌شود و می‌تواند باعث آسیب جدی به جنین شود. آگاهی از این موارد به پیشگیری و درمان پیش از بارداری کمک می‌کند.

بررسی ایمنی نسبت به بیماری‌های ویروسی

بررسی سطح آنتی‌بادی‌های سرخجه و آبله مرغان از آزمایش‌های بسیار مهم قبل از بارداری است. اگر خانم به این ویروس‌ها ایمن نباشد، باید قبل از اقدام به بارداری واکسن دریافت کند، زیرا ابتلا به این بیماری‌ها در دوران بارداری ممکن است به نقص‌های مادرزادی منجر شود.

گروه خونی و فاکتور Rh

تعیین گروه خونی و فاکتور Rh یکی دیگر از تست‌های پایه است. اگر مادر Rh منفی و پدر Rh مثبت باشد، در بارداری ممکن است ناسازگاری خونی بین جنین و مادر ایجاد شود که می‌تواند به کم‌خونی شدید در جنین منجر شود. در چنین شرایطی تزریق آمپول روگام بعد از زایمان یا در هفته‌های خاص بارداری ضروری است تا از ایجاد آنتی‌بادی در بدن مادر جلوگیری شود.

آزمایش ادرار

این آزمایش برای بررسی وجود پروتئین، قند، باکتری یا نشانه‌های عفونت ادراری انجام می‌شود. عفونت‌های بدون علامت ادراری در زنان شایع‌اند و در صورت عدم درمان می‌توانند باعث زایمان زودرس یا عفونت کلیه در دوران بارداری شوند.

بررسی سطح ویتامین D و فولات

ویتامین D نقش مهمی در شکل‌گیری استخوان‌های جنین و عملکرد ایمنی بدن دارد. بسیاری از زنان کمبود این ویتامین را دارند، به‌ویژه در فصل‌های سرد یا در زندگی شهری. همچنین سطح فولات (ویتامین B9) باید پیش از بارداری سنجیده و در صورت کمبود، مکمل تجویز شود. کمبود فولات با افزایش خطر نقص لوله عصبی جنین همراه است.

آزمایش ژنتیک

در خانواده‌هایی که سابقه بیماری‌های ژنتیکی مثل تالاسمی، فیبروز کیستیک یا عقب‌ماندگی ذهنی وجود دارد، انجام آزمایش ژنتیک قبل از بارداری ضروری است. با آزمایش خون ساده می‌توان مشخص کرد که هر یک از والدین ناقل ژن بیماری خاصی هستند یا خیر. در صورت وجود خطر، مشاوره ژنتیک بهترین راه برای تصمیم گیری آگاهانه است.

بیشتر بخوانید: غربالگری بارداری در ساری

آزمایش‌های مخصوص مردان قبل از بارداری

بارداری تنها به سلامت زن محدود نمی‌شود. سلامت اسپرم نیز تأثیر مستقیمی بر باروری و سلامت جنین دارد. در مواردی که بارداری به تعویق افتاده یا سابقه ناباروری وجود دارد، پزشک ممکن است برای مرد نیز آزمایش‌هایی مانند آنالیز اسپرم، بررسی عفونت‌های تناسلی و آزمایش ژنتیک درخواست کند. کیفیت اسپرم، تعداد و تحرک آن‌ها در این آزمایش مشخص می‌شود و در صورت نیاز با تغییر سبک زندگی یا درمان دارویی بهبود می‌یابد.

آزمایش‌های هورمونی پیش از بارداری

سطح هورمون‌های جنسی و تخمدانی مانند FSH، LH، پرولاکتین و استرادیول (E2) در زنان بررسی می‌شود تا وضعیت تخمک‌گذاری مشخص گردد. در صورت وجود سندرم تخمدان پلی کیستیک یا اختلالات قاعدگی، پزشک می‌تواند درمان را پیش از بارداری آغاز کند. همچنین در مواردی که زن سن بالاتری دارد یا چند سال از ازدواج گذشته و بارداری رخ نداده است، بررسی سطح AMH برای ارزیابی ذخیره تخمدانی توصیه می‌شود.

آزمایش های ایمنی و واکسیناسیون

اگر نتیجه‌ی آزمایش‌ها نشان دهد که بدن زن نسبت به بیماری‌هایی مثل سرخجه یا هپاتیت ایمنی ندارد، پزشک تزریق واکسن گارداسیل را پیشنهاد می‌کند. در اکثر موارد باید حداقل یک ماه بعد از تزریق واکسن‌ها برای بارداری اقدام کرد تا بدن فرصت ایجاد ایمنی کامل را داشته باشد. این اقدام ساده می‌تواند از ناهنجاری‌های جنینی پیشگیری کند.

آمادگی‌های تغذیه‌ای و جسمی پیش از بارداری

در کنار آزمایش‌های قبل از بارداری، اصلاح سبک زندگی نقش اساسی دارد. پزشکان توصیه می‌کنند زنانی که قصد بارداری دارند، حداقل سه ماه پیش از آن مکمل اسید فولیک مصرف کنند. همچنین قطع مصرف دخانیات، الکل و مواد قندی زیاد به بهبود کیفیت تخمک و اسپرم کمک می‌کند. رعایت رژیم غذایی متعادل شامل میوه‌ها، سبزیجات، پروتئین‌های بدون چربی و لبنیات نیز ضروری است.

ورزش منظم، کنترل وزن و خواب کافی از دیگر عوامل موثر در بارداری سالم هستند. اضافه وزن یا کم‌وزنی بیش از حد هر دو می‌توانند باعث اختلال در چرخه تخمک‌گذاری یا افزایش خطر دیابت بارداری شوند.

نکات مهم درباره قبل از زایمان سزارین:

زمان مناسب انجام آزمایش های قبل از بارداری

بهترین زمان برای انجام آزمایش‌های قبل از بارداری حدود سه ماه پیش از اقدام به بارداری است. این بازه زمانی فرصت کافی برای اصلاح مشکلات احتمالی و دریافت واکسن‌های لازم را فراهم می‌کند. اگر زنی داروی خاصی مصرف می‌کند، باید پیش از اقدام به بارداری با پزشک مشورت کند تا در صورت لزوم داروها تنظیم شوند.

هزینه آزمایش های قبل از بارداری چقدر است؟

هزینه‌ی این آزمایش‌ها بسته به تعداد تست‌ها و نوع مراکز درمانی متفاوت است. در اغلب موارد، بخشی از آزمایش‌ها تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرند. اما به طور کلی، هزینه‌ی انجام آن‌ها در مقایسه با هزینه‌های درمان مشکلات احتمالی در بارداری یا زایمان بسیار کمتر است و ارزش پیشگیری را دارد.

خلاصه مطالب…

آزمایش‌های قبل از بارداری یکی از اقدامات حیاتی برای شروع یک بارداری سالم است. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا بیماری‌های پنهان، مشکلات هورمونی یا ژنتیکی و کمبودهای تغذیه‌ای را شناسایی و درمان کند. انجام به‌موقع آن‌ها باعث افزایش شانس باروری، پیشگیری از عوارض دوران بارداری و حفظ سلامت مادر و جنین می‌شود. هر زن و مردی که تصمیم به فرزندآوری دارند، باید این مرحله را جدی بگیرند و با مشورت پزشک متخصص زنان، بهترین زمان و نوع آزمایش‌ها را انتخاب کنند.