مراقبت‌های بعد از هیسترکتومی

مراقبت های بعد از هیسترکتومی بخش جدایی‌ناپذیر از روند درمان پس از برداشتن رحم هستند و نقش اصلی را در جلوگیری از عوارض و بازگشت امن به زندگی روزمره دارند. هیسترکتومی یکی از جراحی‌های رایج زنان است که به دلایلی مانند فیبروم‌های بزرگ، خونریزی‌های شدید، آندومتریوز، افتادگی رحم یا برخی سرطان‌ها انجام می‌شود. در این عمل، رحم به‌صورت کامل یا جزئی برداشته می‌شود و گاهی دهانه‌ی رحم، لوله‌های فالوپ و حتی تخمدان‌ها نیز همراه آن خارج می‌شوند؛ بنابراین شرایط هر بیمار می‌تواند متفاوت باشد.

تاثیر انواع جراحی هیسترکتومی بر بهبود

برای اینکه مراقبت بعد از هیسترکتومی را درست بفهمیم، باید بدانیم نوع جراحی روی سرعت بهبود اثر دارد. در هیسترکتومی شکمی (باز) پزشک یک برش نسبتا بزرگ روی شکم ایجاد می‌کند و به همین دلیل درد اولیه و زمان ترمیم بیشتر است و بازگشت کامل به فعالیت‌ها بین ۶ تا ۸ هفته طول می‌کشد. در هیسترکتومی واژینال رحم از راه واژن خارج می‌شود و برش شکمی ندارد، بنابراین نقاهت ساده‌تر و کوتاه‌تر است. در روش لاپاراسکوپی یا رباتیک نیز چند برش کوچک روی شکم زده می‌شود و بیمار زودتر مرخص می‌شود و درد کمتر است، اما باز هم داخل لگن نیاز به «استراحت و زمان» دارد و همان محدودیت‌های مهم باید رعایت شود. خلاصه اینکه شکل ظاهری جراحی نباید تو را گول بزند؛ عمق لگن همان مدت طبیعی ترمیم خودش را می‌خواهد.

مراقبت‌های روزهای اول پس از عمل در بیمارستان

در ساعات و روزهای اول بعد از عمل هیسترکتومی، طبیعی است که بدن احساس خستگی و درد داشته باشد. تیم درمان درد را با ترکیب چند نوع مسکن کنترل می‌کند تا نیاز به داروهای مخدر کمتر شود؛ چون مخدرها می‌توانند باعث یبوست، تهوع و خواب‌آلودگی شوند. از طرف دیگر، بیمار خیلی زود تشویق می‌شود که حتی با قدم‌های کوتاه راه برود. این حرکت ساده کمک می‌کند روده‌ها زودتر به فعالیت طبیعی برگردند و خطر لخته شدن خون در پاها کاهش پیدا کند. تغذیه هم از مایعات شروع می‌شود و در صورت تحمل بدن با غذای سبک ادامه پیدا می‌کند. اگر سوند ادراری گذاشته شده باشد، اغلب طی یک شب یا بیشتر می‌ماند و سپس برداشته می‌شود. این اقدامات در چارچوب برنامه‌های «بهبود تقویت‌شده پس از جراحی» یا ERAS انجام می‌گیرند که هدفشان کاهش عوارض و کوتاه‌تر شدن نقاهت است.

بیشتر بدانید: هیستروسکوپی چیست؟

مراقبت از زخم و ترشحات در خانه

بعد از ترخیص، مهم‌ترین کار تو مراقبت صحیح از زخم و توجه به ترشحات است. اگر جراحی از طریق شکم انجام شده باشد، برش باید خشک و تمیز بماند و تا وقتی پزشک اجازه نداده نباید مدت طولانی در آب قرار بگیرد. دوش کوتاه

مشکلی ندارد، اما نشستن در وان یا استخر تا پایان دوره‌ی اولیه‌ی ترمیم ممنوع است. قرمزی خفیف یا کمی سفتی اطراف برش طبیعی است، ولی اگر قرمزی گسترده شد، تورم زیاد شد، درد رو به افزایش رفت یا ترشح چرکی و بدبو ظاهر شد، احتمال عفونت مطرح می‌شود و باید سریع با پزشک تماس بگیری.

در مورد ترشحات واژینال هم باید بدانی که لکه‌بینی یا ترشح صورتی و کم‌حجم تا چند هفته طبیعی است و حتی می‌تواند تا حدود شش هفته طول بکشد. این ترشح باید سبک و بدون بو باشد. اگر خونریزی سنگین شبیه پریود شدید اتفاق افتاد، لخته‌های بزرگ دیدی یا بوی بد و تند ترشحات حس شد، این وضعیت طبیعی نیست و نیاز به بررسی فوری دارد.

استراحت لگنی و رابطه جنسی بعد از هیسترکتومی

یکی از کلیدی‌ترین توصیه‌ها در مراقبت‌های بعد از هیسترکتومی «استراحت لگنی» است؛ یعنی تا چند هفته هیچ چیزی نباید وارد واژن شود. این مدت بین ۶ تا ۱۲ هفته است و شامل خودداری از رابطه جنسی واژینال، عدم استفاده از تامپون و پرهیز از دوش واژینال می‌شود. دلیل این محدودیت‌ها این است که بخیه‌های داخلی بالای واژن و بافت‌های لگن در حال ترمیم هستند و فشار یا ورود جسم خارجی می‌تواند باعث باز شدن بخیه‌ها یا عفونت شود. بعد از پایان این دوره و تأیید پزشک، رابطه‌ی جنسی باید آرام، تدریجی و بدون عجله شروع شود. اگر خشکی واژن وجود داشت، استفاده از لوبریکانت‌های پایه‌ آبی کمک‌کننده است.

فعالیت بدنی بعد از عمل هیسترکتومی

در هفته‌های اول بعد از جراحی، راه رفتن‌های کوتاه و سبک بهترین فعالیت است. این پیاده‌روی‌ها جریان خون را بهتر می‌کند، جلوی خشکی عضلات را می‌گیرد و خطر عوارض مثل لخته‌ی خون را کم می‌کند. با این حال تا چند هفته نباید اجسام سنگین بلند کنی، نباید حرکات شکمی یا ورزش‌های پرجهش مثل دویدن و پریدن انجام بدهی و باید از هر کاری که به لگن فشار می‌آورد دوری کنی. زمان دقیق این محدودیت‌ها بسته به نوع جراحی و نظر پزشک متفاوت است، اما خیلی از منابع محدودیت بلند کردن وزن زیاد را تا حدود ۴ تا ۶ هفته توصیه می‌کنند.

چه زمانی می‌توان به کار و فعالیت های روزانه بازگشت؟

رانندگی وقتی مجاز است که دیگر داروی مخدر مصرف نکنی، بتوانی بدون درد شدید بنشینی و واکنش سریع داشته باشی؛ این زمان حدود یک تا دو هفته بعد از عمل است. برگشت به کار هم بستگی به شغل دارد؛ اگر کار سبک و پشت‌میزی باشد ممکن است از دو تا چهار هفته شروع شود، اما مشاغل فیزیکی سنگین به شش تا هشت هفته یا بیشتر زمان نیاز دارند.

بیشتر بدانید: واژینیسموس چیست؟

تغذیه، یبوست و مراقبت از روده

یبوست و نفخ بعد از هیسترکتومی بسیار شایع است، چون هم تحرک کاهش پیدا می‌کند و هم بعضی مسکن‌ها روده را کند می‌کنند. برای کاهش این مشکل، نوشیدن آب کافی، خوردن غذاهای پرفیبر مثل سبزی و میوه، نان سبوس‌دار و حبوبات و همچنین حرکت سبک روزانه مفید است. اگر با این روش‌ها مشکل حل نشد، پزشک ممکن است نرم‌کننده‌ی مدفوع یا ملین‌های سبک تجویز کند. نکته‌ی مهم این است که زور زدن هنگام اجابت مزاج می‌تواند به بخیه‌های داخلی فشار بیاورد، بنابراین مدیریت یبوست بخشی از مراقبت بعد از هیسترکتومی محسوب می‌شود.

کنترل درد و علائم طبیعی

درد خفیف تا متوسط در ناحیه شکم یا لگن طی یکی دو هفته‌ی اول طبیعی است و روزبه‌روز کمتر می‌شود. اگر عمل لاپاراسکوپی بوده، ممکن است به‌علت گاز استفاده‌شده در جراحی، برای یکی دو روز درد شانه یا احساس نفخ داشته باشی که با پیاده‌روی، گرمای ملایم و زمان بهتر می‌شود. بهتر است داروها طبق برنامه‌ی پزشک مصرف شوند و اگر مسکن مخدر تجویز شده، فقط در صورت نیاز و تا کوتاه‌ترین زمان ممکن استفاده شود.

علائم مشکوک بعد از هیسترکتومی

هرچند بیشتر افراد بدون مشکل خاصی بهبود پیدا می‌کنند، اما بعضی نشانه‌ها جدی و خطرناک‌اند. تب بالای ۳۸ درجه، خونریزی واژینال شدید یا لخته‌های بزرگ، درد خیلی شدید و رو به افزایش، ترشح چرکی یا بدبو از زخم یا واژن، قرمزی و تورم پیشرونده‌ی محل برش، سوزش شدید ادراری یا ناتوانی در دفع ادرار، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تورم و درد یک‌طرفه‌ی ساق پا از جمله علائمی هستند که باید فورا بررسی شوند، چون می‌توانند به ترتیب نشانه‌ی عفونت، خونریزی داخلی یا لخته‌ی خون باشند.

اگر هرکدام از موارد زیر را در بدن خود مشاهده کردید، حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید:

• تب بالای ۳۸ درجه
• خونریزی واژینال شدید (پر شدن بیش از یک نوار در ساعت)
• درد شدید و رو به افزایش که با دارو کنترل نمی‌شود
• ترشح چرکی یا بدبو از زخم یا واژن
• قرمزی و تورم شدید اطراف برش
• تنگی نفس، درد قفسه سینه، یا درد و تورم یک‌طرفه‌ی ساق پا (احتمال لخته خون)
• ناتوانی در ادرار کردن یا سوزش شدید ادراری مداوم

بیشتر بدانید: بهترین جراح زیبایی واژن در ساری

تغییرات هورمونی و یائسگی در صورت برداشتن تخمدان

اگر تخمدان‌ها در عمل برداشته شده باشند، بدن وارد یائسگی ناگهانی می‌شود. در این حالت امکان دارد گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، تغییرات خلقی یا کاهش میل جنسی تجربه شود. پزشک با توجه به علت عمل و شرایط فردی ممکن است درمان‌های هورمونی یا غیرهورمونی پیشنهاد کند. حتی اگر تخمدان‌ها باقی بمانند، بعضی افراد چند ماه نوسان هورمونی خفیف دارند که خودبه‌خود بهتر می‌شود.

مراقبت های روحی و روانی بعد از هیسترکتومی

هیسترکتومی برای بعضی زنان فقط یک جراحی نیست، بلکه یک تجربه‌ی عاطفی مهم است. ممکن است احساس سوگ، نگرانی درباره‌ی باروری، تغییر در تصویر ذهنی از بدن یا استرس درباره‌ی رابطه جنسی ایجاد شود. این احساس‌ها طبیعی‌اند و صحبت کردن با پزشک، مشاور یا شریک عاطفی می‌تواند کمک کننده باشد. بسیاری از زنان بعد از پایان نقاهت گزارش می‌کنند که کیفیت زندگی‌شان بهتر شده، چون درد مزمن، خونریزی یا فشارهای قبلی از بین رفته است.

پیگیری و مراقبت‌های بلند مدت

اولین ویزیت پیگیری بین دو تا شش هفته بعد از عمل انجام می‌شود تا پزشک وضعیت زخم‌ها، بخیه‌های داخلی، ترشحات و روند کلی بهبود را بررسی کند. اگر دهانه رحم برداشته نشده باشد، پاپ‌اسمیر طبق برنامه ادامه پیدا می‌کند. اگر تخمدان‌ها هم برداشته شده باشند، مراقبت از استخوان و قلب مهم‌تر می‌شود و پزشک ممکن است روی دریافت کلسیم، ویتامین D و فعالیت‌های مناسب تأکید کند. پس از اجازه‌ی پزشک، تمرین‌های سبک کف لگن نیز می‌توانند به جلوگیری از مشکلات ادراری یا احساس سنگینی لگن در آینده کمک کنند.

خلاصه مطالب…

مراقبت‌های بعد از هیسترکتومی یک مسیر چندمرحله‌ای است که با کنترل درد و حرکت زودهنگام در بیمارستان آغاز می‌شود و با مراقبت از زخم، رعایت استراحت لگنی، تغذیه‌ی درست، فعالیت تدریجی و توجه به علائم هشدار در خانه ادامه پیدا می‌کند. مهم‌ترین نکته این است که حتی اگر ظاهراً حال تو خوب باشد، بافت‌های داخلی لگن برای ترمیم کامل به زمان نیاز دارند. رعایت محدودیت‌ها، مراجعه‌ی منظم برای پیگیری و گوش دادن به بدن خودت باعث می‌شود هم نقاهت کوتاه‌تر شود و هم با خیال امن‌تری به زندگی روزمره برگردی.