بارداری پر خطر چیست؟

بارداری پر خطر به شرایطی گفته می‌شود که در آن مادر، جنین یا هر دو در معرض خطرات بیشتری نسبت به بارداری‌های عادی قرار دارند. این نوع بارداری نیاز به مراقبت‌های ویژه پزشکی دارد تا عوارض احتمالی کاهش یابد. توصیه می‌شد افرادی که بارداری‌های پر خطری دارند، حتما به پزشک مراجعه کنند و توصیه‌های لازم برای رفع خطر و جلوگیری از، از بین رفتن جنین را دریافت و رعایت کنند. در این مقاله به بررسی دلایل و عوامل ایجاد بارداری پر خطر و دیگر عوارض آن می‌پردازیم.

عوامل موثر در ایجاد بارداری پر خطر

عوامل مختلفی می‌توانند باعث ایجاد بارداری پرخطر شوند که برخی از مهم‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر است:

فشار خون

فشار خون بالا در دوران بارداری می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند پره اکلامپسی (مسمومیت بارداری)، محدودیت در رشد جنین و زایمان زودرس شود.

تخمدان پلی کیستیک (PCOS)

سندرم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان می‌تواند باعث بوجود آمدن مشکلاتی مانند سقط جنین، دیابت بارداری، پره اکلامپسی و زایمان زودرس شود.

سن مادر

• زیر ۱۸ سال: خطر سقط، زایمان زودرس و مشکلات رشدی جنین بیشتر است.
• بالای ۳۵ سال: افزایش احتمال دیابت بارداری، فشار خون بالا، ناهنجاری‌های کروموزومی (مانند سندرم داون) و زایمان سزارین در ساری.

دیابت حاملگی

ابتلا به این نوع دیابت که در دوران بارداری ایجاد می‌شود، میان بسیار از بانوانی بسیار شایع است. دیابت بارداری می‌تواند باعث افزایش وزن بیش از حد جنین، زایمان دشوار و احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده برای مادر و جنین شود.

بارداری چندقلویی

حاملگی دوقلویی یا چندقلویی باعث افزایش خطر زایمان زودرس، فشار خون بارداری و مانع رشد کامل جنین می‌شود.

بیماری‌های زمینه‌ای مادر

بیماری‌هایی مانند دیابت، مشکلات قلبی، کلیوی، لوپوس، بیماری‌های تیروئیدی و چاقی می‌توانند بر روند بارداری تاثیر منفی بگذارند.

مشکلات رشدی جنین

برخی از ناهنجاری‌های مادرزادی یا مشکلات کروموزومی می‌توانند باعث بارداری پرخطر شوند. این مشکلات عمدتا در سونوگرافی‌های اولیه تشخیص داده می‌شوند.

عوامل دیگری که باعث ایجاد بارداری پر خطر می‌شود

• مصرف الکل، سیگار یا مواد مخدر
• شاخص تودۀ بدنی کمتر از ۱۸/۵ یا بیشتر از ۳۵
• مادر مبتلا سرطان
• مادر مبتلا به فشار خون بالا
• دارای بیماری‌های کلیوی
• مادر مبتلا به صرع
• مادر معتاد به مواد
• سن بیشتر از ۳۵ سال یا کمتر از ۱۷ سال
• بارداری دو یا چندقلو
• بیش از سه بار سقط جنین
• سابقۀ شخصی یا خانوادگی تولد نوزاد با نقص‌های مادرزادی
• بیماری‌های عفونی مانند hiv یا هپاتیت 
• تغذیه نامناسب و کمبود ویتامین‌ها
• سابقه زایمان زودرس
• استرس و اضطراب شدید
• مشکلات جفت مانند جفت سرراهی

علائم و نشانه‌های بارداری پر خطر

• خونریزی یا لکه بینی‌های مشکوک
• کاهش حرکات جنین
• تورم شدید دست و پا
• درد شکمی یا انقباضات زودرس
• سردرد شدید یا تغییرات بینایی
• افزایش یا کاهش ناگهانی وزن

بارداری پرخطر چگونه مشخص می‌شود؟

تشخیص بارداری پر خطر از طریق بررسی سوابق پزشکی مادر، معاینات بالینی و آزمایش‌های مختلف انجام می‌شود. پزشک با کنترل فشار خون، وزن و سایر علائم حیاتی، سلامت مادر و جنین را ارزیابی می‌کند. همچنین آزمایش‌های خون و ادرار برای بررسی دیابت بارداری، کم خونی، عفونت‌ها و سایر مشکلات احتمالی انجام می‌شود. سونوگرافی نیز نقش مهمی در بررسی رشد و سلامت جنین دارد و می‌تواند مشکلاتی مانند ناهنجاری‌های مادرزادی، مشکلات جفت و میزان مایع آمنیوتیک را نشان دهد. 

در برخی موارد، تست‌های تکمیلی مانند غربالگری ژنتیکی یا تست استرس جنین (NST) نیز توصیه می‌شود. تشخیص زود هنگام بارداری پرخطر به پزشک کمک می‌کند تا اقدامات لازم را برای کاهش عوارض و مدیریت بهتر شرایط انجام دهد.

پیشگیری از بارداری پرخطر

برای کاهش احتمال ابتلا به بارداری پر خطر، لازم است که زنان قبل از حاملگی و در حین بارداری سبک زندگی سالمی داشته باشند. این شامل رعایت رژیم غذایی متعادل، مصرف مکمل‌های ضروری مانند اسید فولیک و آهن، کنترل وزن، و انجام ورزش‌های مناسب دوران بارداری می‌شود. افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت یا فشار خون دارند، باید قبل از باردار شدن تحت نظر پزشک قرار بگیرند و وضعیت خود را تحت کنترل داشته باشند. 

همچنین، اجتناب از مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر، کنترل استرس و داشتن خواب کافی تاثیر زیادی در کاهش خطرات بارداری دارد. انجام معاینات منظم بارداری نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت مشاهده هرگونه علائم و مشکل، پزشک می‌تواند درمان لازم را برای کاهش خطرات احتمالی انجام دهد.

بارداری پر خطر چه تاثیراتی بر جنین می‌گذارد؟

بارداری پر خطر می‌تواند تاثیرات منفی مختلفی بر جنین بگذارد و در برخی موارد رشد و سلامت او را تحت تاثیر قرار دهد. یکی از مشکلات رایج در این بارداری‌ها رشد ناقص جنین به دلیل کاهش جریان خون به جفت یا مشکلات تغذیه‌ای مادر است که می‌تواند باعث کم وزنی هنگام تولد شود. همچنین، در شرایطی مانند دیابت بارداری یا فشار خون بالا، احتمال بروز نواقص مادرزادی، زایمان زودرس و مشکلات تنفسی برای نوزاد افزایش می‌یابد. 

برخی نوزادان متولدشده از مادرانی که بارداری پر خطر را تجربه کردند، ممکن است با مشکلاتی مانند اختلالات عصبی یا مشکلات متابولیکی مواجه شوند. علاوه بر این در مواردی که مادر دچار عفونت، بیماری‌های خود ایمنی یا ناهنجاری‌های جفتی باشد، ممکن است خطر سقط جنین یا مرده زایی نیز افزایش پیدا کند. به همین دلیل است که تشخیص زود به هنگام و مراقبت‌های پزشکی مداوم در دوران بارداری نقش بزرگی در کاهش عوارض احتمالی و اثر گذاری آن‌ها بر سلامت جنین دارد.