در سالهای اخیر، سقط جنین به عنوان یکی از موضوعات بحثبرانگیز در حوزه بهداشت، اخلاق، و جامعهشناسی مورد توجه ویژه قرار گرفته است. این پدیده که میتواند بهصورت خودبهخودی یا عمدی رخ دهد، نه تنها پیامدهای جسمی برای زنان به همراه دارد، بلکه آثار روانی، خانوادگی و اجتماعی آن نیز بسیار قابل تأمل است. شناخت علل سقط جنین از عوامل پزشکی و ژنتیکی گرفته تا شرایط اجتماعی، اقتصادی و روانی نقش مهمی در پیشگیری، درمان و سیاستگذاریهای مرتبط با سلامت باروری دارد.
در این مقاله تلاش میشود با نگاهی علمی و همهجانبه، مهمترین دلایل بروز سقط جنین بررسی شده و اهمیت آگاهی بخشی و مراقبتهای بهداشتی در کاهش این بحران برجسته شود.

سقط جنین چیست؟
بساری از خانم ها ممکن است که در ماه های اولیه بارداری سقط جنین را تجربه کنند ، این عارضه در هفته های اول بیشتر شبیه به عادت ماهیانه طبیعی است و درد و علائم آن نیز کاملا مشابه به یک پریود خواهد بود. سقط جنین در هفته های اول با لکه بینی خونریزی و گرفتگی ماهیچه ها و کمر درد مختصر همراه است اما با گذشت زمان خونریزی شدید شده و لخته های خونی بزرگ دیده خواهد شد به علاوه ممکن است دردهای شدیدی که ناشی از انقباضات ماهیچه ای میباشند را تجربه کنید.
پایان یافتن بارداری قبل از هفته بیستم بارداری را سقط ناخواسته می گویند در حقیقت زمانی که جنین پیش از هفته بیستم بارداری به صورت ناخواسته از بین برود سقط ناخواسته جنین رخ می دهد سقط جنین در سه ماهه اول بارداری شایع تر می باشد.

روش های مختلفی به غیر از علائم کلی برای تشخیص سقط جنین وجود دارد ، اما نباید نگران باشید و با کوچکترین درد و یا ناراحتی نگران از بین رفتن جنین شوید ، اگر علائم بسیار شدید بود و در هفته ششم بارداری و یا بیشتر قرار داشتید ، با استفاده از سونوگرافی می توان ضربان قلب جنین را بررسی نمود در صورتی که جنین دارای ضربان قلب باشد ممکن است که خونریزی و لکه بینی ها به صورت خود به خودی بعد از مدتی قطع شود و بارداری ادامه یابد. در چنین مواردی استراحت مطلق و نگهداری از خود و جنین در شرایط ویژه ای انجام می شود و در نهایت به احتمال زیاد زایمان سزارین به شما توصیه می شود . اما در صورتی که بعد از سونوگرافی متخصص زنان و زایمان تشخیص دهد که ضربان قلب جنین وجود ندارد با استفاده از معاینات دقیق تر و سونوگرافی بیشتر اقدام به آن انجام آزمایش های خون و بررسی سطح هورمون HCG برای اطمینان از سلامت جنین می نماید با انجام این آزمایشات و بررسی ها مشخص می شود که جنین در سلامت وجود دارد و یا سقط شده است البته باید در نظر داشت که مم کن است سقط جنین بدون هیچ علائمی اتفاق افتاده باشد و این موضوع طی یک سونوگرافی به اطلاع شما برسد.
ممکن است جنین تحت شرایطی قرار بگیرد که ادامه حیات برایش وجود نداشته باشد و هیچ گونه علائمی در بدن مادر نشان ندهد ، ممکن است که جنین چند روز یا چند هفته قبل از اطلاع شما مرده باشد به آن سقط خاموش می گویند.
بیشتر بدانید: بارداری پر خطر چیست؟
علل اصلی سقط جنین
اگر سقط در هفته های اول بارداری اتفاق بیافتد مهم ترین عامل، ناهنجاری هایی که مربوط به کروموزوم خواهد بود، همچنین دقت های ناخواسته ممکن است بر اثر ابتلای مادر به برخی بیماری ها نیز رخ دهد. جالب است بدانید که سقط هایی که بعد از سه ماهه اول بارداری حادث می شوند، بیشتر به دلیل عواملی مثل ابتلا به انواع عفونت ها و بیماری ها مانند دیابت و یا تیروئید کاهش میزان سیستم ایمنی بدن و واکنش مادر به سیستم ایمنی رشد نامناسب جفت و قرار گیری آن در محل نامناسب بروز مشکلات در دهانه رحم که منجر به نارسایی دهانه رحم میشود رخ دهد. تحمل فشار زیاد و یا وارد شدن آسیب های فیزیکی به مادر باردار باعث سقط جنین شود عواملی مانند افتادن از بلندی و یا تصادفات شدید می تواند جان مادر و البته جنین را برای زنده ماندن تهدید نماید.
یکی دیگر از فاکتورهای مهم در سقط های مکرر و یا ناخواسته بارداریهای با ریسک بالا در سنین بالای ۳۵ سال می باشد.همچنین مادرانی که دارای بیماریهای زمینهای می باشند نیز باید تحت مراقبت متخصص زنان و زایمان باردار شوند چراکه این بیماری ها می تواند عاملی برای سقط جنین محسوب شود بیماری هایی نظیر تیروئید و یا دیابت ها.در صورت ابتلای مادر به بیماریهای تیروئیدی و یا دیابت نیاز به مراقبت های ویژه توسط خود فرد و البته تخصص متخصص زنان و زایمان می باشد.
سن افراد
همانطور که بیان شد ، سن باروری و سلامت عمومی بدن مادر از اهمیت ویژه ای برخوردار است ، خانم ها باید در سنین زیر ۳۵ سال باشند تا ریسک سقط جنین پایین تر باشد ، زمانی که زن مادر باردار بالا باشد احتمال داشتن جنین با اختلالات کروموزومی وجود خواهد داشت این احتمال در زنان بالای ۴۰ سال تقریبا دو برابر زنان ۲۰ ساله میباشد از این رو اقدام برای بارداری در سنین باروری از اهمیت بسیار ویژهای برخوردار می باشد.

سابقه سقط جنین
داشتن سابقه سقط مکرر عاملی است که تحمل رحم برای نگهداری جنین را کاهش می دهد، این خطر همچنان برای جنین فعلی وجود خواهد داشت نیاز است تا سوابق بارداری خود را حتما به متخصص زنان و زایمان ارائه نمایید.
مشکلات رحم
مشکلات رحم مانند فیبرومهای بزرگ، ناهنجاریهای مادرزادی (مثل رحم دوشاخ یا سپتومدار) و چسبندگیهای داخل رحمی میتوانند فضا یا خون رسانی مناسب برای رشد جنین را مختل کنند. این اختلالات ممکن است مانع لانهگزینی صحیح جنین یا ادامهی بارداری شوند و خطر سقط را افزایش دهند. تشخیص زود هنگام و درمان این مشکلات پیش از بارداری، نقش مهمی در کاهش احتمال سقط دارد.
مصرف دخانیات و نوشیدنیهای الکلی و مواد مخدر
مصرف مواد مخدر و کشیدن سیگار می تواند به جنین آسیب های بسیار جبران ناپذیری وارد نماید مصرف زیاد کافئین خطر سقط جنین را افزایش میدهد بنابراین کشیدن سیگار مصرف نوشیدنی های الکلی و انواع مواد مخدر در دوران بارداری و البته پیش از دوران بارداری می تواند زمینه ساز بروز مشکلات برای جنین و در بسیاری از موارد منجر به سقط جنین شود.
تاثیر دخانیات بر بارداری
مصرف داروهای خودسرانه
مصرف خودسرانهی داروها یکی از عوامل مهمی است که میتواند خطر سقط جنین را افزایش دهد، زیرا برخی داروها به ویژه داروهای هورمونی، ضدالتهابها، داروهای اعصاب و برخی آنتیبیوتیکها بر روند رشد جنین و عملکرد جفت تأثیر منفی میگذارند. استفاده از دارو بدون تجویز پزشک ممکن است موجب اختلالات هورمونی، مسمومیت دارویی یا تغییر در جریان خونرسانی به جنین شود. بنابراین در دوران بارداری حتی مصرف سادهترین داروها باید با نظر پزشک انجام شود تا از آسیبهای احتمالی به مادر و جنین پیشگیری گردد.
افزایش وزن شدید و چاقی
برخی از مطالعات نشان می دهد که بین چاقی و سقط جنین رابطه ای وجود دارد از این رو متخصص زنان و زایمان توصیه می نماید که پیش از اقدام برای بارداری وزن خود را کاهش داده و در صورت ابتلا به چاقی مفرط برای رسیدن به وزن ایده آل اقدامات لازم را انجام دهید تا در صورت بارداری برای جنین خطری وجود نداشته باشد.
اختلالات ژنتیکیِ والدین
اختلالات ژنتیکیِ والدین زمانی رخ میدهد که یکی از والدین دچار ناهنجاریهای کروموزومی پنهان باشد مانند ترانسلوکاسیون بالانس که در ظاهر مشکلی ایجاد نمیکند، اما میتواند منجر به تشکیل جنینی با ترکیب ژنتیکی ناسازگار و در نتیجه سقط شود. این اختلالات در سقطهای مکرر بیشتر دیده میشوند و نقش مهمی در نارسایی ادامهی بارداری دارند. انجام آزمایشهای ژنتیکی پیش از بارداری یا پس از چند سقط، میتواند به تشخیص علت و انتخاب روش مناسب برای پیشگیری از تکرار آن کمک کند.
بیشتر بدانید: حاملگی خارج از رحم چیست؟
عفونت ها
عفونتها از جمله عوامل مهمی هستند که میتوانند روند طبیعی بارداری را مختل کرده و خطر سقط جنین را افزایش دهند. برخی ویروسها مانند سرخجه، سیتومگالوویروس (CMV)، پاروویروس B19 و هرپس، قابلیت عبور از جفت و آسیب به بافتهای جنینی را دارند و ممکن است به مرگ جنین منجر شوند. عفونتهای باکتریایی نیز از جمله لیستریا و توکسوپلاسما اغلب از طریق غذای آلوده یا تماس با حیوانات منتقل شده و میتوانند التهاب، تب شدید یا اختلال در خونرسانی به جنین ایجاد کنند. علاوه بر این، برخی عفونتهای منتقلهی جنسی (مانند کلامیدیا و سوزاک) در صورت درماننشدن میتوانند محیط رحم را برای ادامه بارداری نامناسب کنند. پیشگیری از عفونتها از طریق رعایت بهداشت، واکسیناسیون و مراقبتهای منظم پیش از بارداری، نقش مهمی در کاهش خطر سقط دارد.

خلاصه مطالب …
در مجموع، سقط جنین نتیجهی مجموعهای از عوامل پزشکی، ژنتیکی، محیطی و اجتماعی است که هرکدام میتوانند بهتنهایی یا در کنار یکدیگر زمینهساز قطع بارداری شوند. آگاهی از این علل و تشخیص بهموقع مشکلات، نقش مهمی در پیشگیری و مدیریت خطرات دارد و به والدین کمک میکند با اطمینان و سلامت بیشتری مسیر بارداری را طی کنند. تقویت مراقبتهای پیش از بارداری، رعایت اصول بهداشتی، خودداری از مصرف خودسرانهی داروها و مراجعهی منظم به پزشک میتواند احتمال وقوع سقط را کاهش دهد. نهایتا توجه به سلامت جسمی، روانی و اجتماعی مادر و فراهم کردن حمایتهای لازم، گام اساسی در افزایش ایمنی بارداری و بهبود پیامدهای آن است.

متخصص زنان، زایمان و نازایی | فارغالتحصیل پزشکی عمومی و تخصص زنان و زایمان از دانشگاه علوم پزشکی مشهد | دارای بورد تخصصی جراحی زنان و زایمان | عضو انجمن جراحان ایران و انجمن متخصصین زنان و مامایی ایران | دارای گواهینامه کولپوسکوپی و سونوگرافی | دارای پروانه رسمی طبابت | شماره نظام پزشکی: ۳۴۸۲۶




۰ Comments