امکان بارداری با آندومتریوز وجود دارد؟

امکان بارداری با آندومتریوز یکی از پرسش های اساسی بیماران و پزشکان زنان است. آندومتریوز، بیماری ای است که در آن بافت مشابه مخاط رحم (آندومتر) در خارج از رحم رشد می‌کند و ممکن است در تخمدان ها، لوله های فالوپ، سطح لگن و دیگر ساختارهای لگنی مستقر شود. این وضعیت می‌تواند با ایجاد التهاب، چسبندگی و اختلال در عملکرد دستگاه تولید مثل، بر ظرفیت باروری تاثیر بگذارد. هدف این مقاله بررسی عوامل مؤثر بر امکان بارداری با آندومتریوز، راهکارهای بهبود احتمال بارداری، چالش ها و توصیه های کلینیکی برای پزشکان زنان است.

شیوع آندومتریوز در زنان

آندومتریوز یک بیماری مزمن با ماهیت هورمونی و التهابی است که در حدود ۱۰٪ از زنان در سنین باروری رخ می‌دهد. مطالعات نشان داده اند که بین ۳۰٪ تا ۵۰٪ از زنان مبتلا به آندومتریوز با مشکلات ناباروری مواجه اند. در بسیاری موارد، تشخیص آندومتریوز زمانی اتفاق می‌افتد که زن به دنبال درمان ناباروری مراجعه می‌کند. آندومتریوز می‌تواند به چهار مرحله طبقه بندی شود (I – IV) بر اساس عمق نفوذ، تعداد ضایعات، چسبندگی و موقعیت. شدت بیماری با احتمال تاثیر منفی بر باروری ارتباط دارد.

بیشتر بدانید: بهترین دکتر درمان افتادگی رحم در ساری

عوامل موثر بر کاهش باروری در آندومتریوز

برای درک بهتر امکان بارداری با آندومتریوز، مهم است بدانیم چگونه این بیماری می‌تواند فرآیند باروری را مختل کند:

التهاب محیط لگنی و آزاد سازی سیتوکین ها

ضایعات آندومتریوز باعث فعال شدن مکانیسم های التهابی می‌شوند که منجر به افزایش تولید رادیکال های آزاد، سیتوکین های التهابی و استرس اکسیداتیو در مایع پریتونئال می‌شود. این فاکتورها می‌توانند کیفیت تخمک، حرکت اسپرم، باروری و لانه گزینی را مختل کنند.

اختلال عملکرد لوله های فالوپ و چسبندگی ها

چسبندگی ها (adhesions) ناشی از آندومتریوز ممکن است ساختار طبیعی لوله های فالوپ را تغییر دهند یا مسدود کنند و روند عبور تخمک و لقاح را مختل نمایند.

کاهش ذخیره تخمدانی

به ویژه در مواردی که کیست (اندومتریوم) در تخمدان وجود دارد یا جراحی مکرر انجام شده، ذخیره تخمدان ممکن است کاهش یابد و تعداد فولیکول ها کمتر شود.

اختلال در لانه گزینی

ممکن است آندومتریوز بر محیط آندومتر تاثیر گذارد – مقاومت به پروژسترون، تغییراتی در بیان ژن های لانه گزینی و تغییرات هورمونی ممکن است منجر به کاهش موفقیت لانه گزینی شود. 

کیفیت سلول های تخمک و جنین

بعضی مطالعات نشان داده اند که در موارد شدید آندومتریوز ممکن است کیفیت تخمک و جنین کاهش یابد، اگرچه شواهد قوی و قطعی کافی نیست.

امکان بارداری با آندومتریوز چقدر است؟

شانس بارداری با وجود اندومتریوز در بدن مادر به عوامل مختلفی بستگی دارد:

نرخ باروری طبیعی

اگرچه امکان بارداری با آندومتریوز کاهش می‌یابد، اما لزوما بارداری را کاملا منتفی نمی‌کند. مطالعات نشان می‌دهند که:

• نرخ باروری ماهیانه زنان بدون آندومتریوز حدود ۱۵ تا ۲۰٪ است، اما در زنان با آندومتریوز این نرخ به حدود ۲٪ تا ۱۰٪ کاهش می‌یابد.
• در یک بررسی، زنان مبتلا به آندومتریوز ملایم ظرف ۳ سال احتمال بارداری ۳۶٪ داشتند، در حالی که زنان با ناباروری غیرقابل توجیه در همین دوره ۵۵٪ باردار شدند.
• مطالعه ELFS نشان می‌دهد در زنان با آندومتریوز متوسط تا شدید، نرخ بارداری طبیعی حدود ۱۱٪ است، و در سیکل های کمک باروری (ART) این نرخ به حدود ۲۲٪ افزایش می‌یابد.

تاثیر مرحله بیماری

مرحله بیماری نقش مهمی دارد:

• در مراحل ملایم (I/II)، تاثیر بر باروری کمتر و امکان بارداری طبیعی بیشتر است.
• در مراحل پیشرفته (III/IV)، احتمال بارداری کاهش می‌یابد مگر اینکه درمان موثری انجام شود.
• در روش تلقیح آزمایشگاهی (IVF)، برخی مطالعات نشان داده‌اند که تفاوت معنی داری بین زنان با و بدون آندومتریوز در نرخ بارداری وجود ندارد.

پس از عمل جراحی

جراحی آندومتریوز (لاپاروسکوپی برای برداشتن ضایعات) می‌تواند شانس بارداری را افزایش دهد:

• در یک بررسی، ۵۷.۳٪ بیماران ظرف یک سال پس از جراحی بارور شدند.
• در مطالعه ای دیگر، نرخ بارداری پس از جراحی برای اندومتریوز متوسط تا شدید حدود ۶۵.۸٪ گزارش شد.
• در بررسی های ESHRE ذکر شده که در زنان نابارور با آندومتریوز ملایم تا متوسط، جراحی می‌تواند شانس بارداری را بهتر کند.
• البته تصمیم برای عمل بر اساس سن، ذخیره تخمدانی، شدت بیماری و علائم بالینی باید شخصی سازی شود.

بیشتر بدانید: پولیپ رحم و درمان آن

چالش ها و خطرات بارداری در زنان با آندومتریوز

اگرچه امکان بارداری با آندومتریوز وجود دارد، اما این دسته از بارداری ها ممکن است با ریسک های بیشتری همراه باشند. افزایش خطر سقط جنین، بارداری خارج رحمی و زایمان زودرس. احتمال ابتلا به دیابت دوران بارداری و اختلالات فشار خون بارداری بیشتر است. وزن پایین هنگام تولد و زایمان زودرس نیز در برخی مطالعات بیشتر گزارش شده است. بعضی مطالعات نشان داده‌اند که بارداری به تنهایی تاثیر قابل توجهی در کاهش ضایعات آندومتریوز ندارد. تحریک تخمدان در درمان کمک باروری نیز ممکن است خطر پیشرفت آندومتریوز را افزایش دهد، اگرچه داده ها قانع کننده نیستند. 

راهکارهای پزشکی برای افزایش شانس بارداری با آندومتریوز

برای بهبود امکان بارداری با آندومتریوز، می‌توان پیشنهادات زیر را مدنظر قرار داد:

تشخیص به موقع و درمان سریع
هرچه آندومتریوز زودتر تشخیص داده شود و درمان صورت گیرد، احتمال حفظ عملکرد دستگاه تولید مثل بیشتر خواهد بود.

جراحی مناسب (لاپاروسکوپی)
در بیمارانی که علائم دردناک دارند یا در آنها چسبندگی مهم است، عمل جراحی برداشتن ضایعات می‌تواند به بهبود شانس بارداری کمک کند، به خصوص در مراحل ملایم تا متوسط، با این حال، در موارد پیشرفته یا حضور اندومتریوم بزرگ، تصمیم برای جراحی باید با احتیاط و براساس وضعیت فرد باشد.

استفاده از روش های کمک باروری (ART)
اگر تلاش طبیعی برای حاملگی بی‌نتیجه بماند، استفاده از IUI یا IVF می‌تواند گزینه موثری باشد. مطالعه ELFS نشان داد نرخ بارداری در ART در زنان مبتلا حدود ۲۲٪ است. در برخی موارد، ترکیب جراحی و ART می‌تواند نتیجه بهتری بدهد.

بیشتر بدانید: درمان فیبروم رحم توسط دکتر فرح ابطحی

حفظ ذخیره تخمدانی و مدیریت عملکرد تخمدان
توجه به حفظ ذخیره تخمدانی، اجتناب از جراحی‌های مکرر غیرضروری و بررسی سطح هورمون‌ها می‌تواند مهم باشد.

پشتیبانی تغذیه ای و سبک زندگی سالم
کنترل وزن، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی معتدل، مدیریت استرس و توقف استعمال سیگار می‌تواند در حمایت از باروری موثر باشند.

پیگیری دقیق بارداری با مراقبت پره ناتال ویژه
به دلیل ریسک های بیشتر، زنان مبتلا به آندومتریوز باید تحت پایش دقیق در دوران بارداری قرار گیرند.

خلاصه مطالب …

امکان بارداری با آندومتریوز وجود دارد، هرچند چالش هایی همراه با آن است. آندومتریوز نمی‌تواند همیشه به معنای ناباروری کامل باشد، بلکه احتمال باروری طبیعی کاهش می‌یابد، مخصوصا در موارد پیشرفته. شواهد علمی نشان می‌دهند که در زنان مبتلا به آندومتریوز ملایم تا متوسط، امکان بارداری طبیعی هنوز قابل توجه است. جراحی هدفمند و به موقع می‌تواند شانس باروری را افزایش دهد. در صورت عدم موفقیت بارداری طبیعی، استفاده از روش‌های کمک باروری (مثل IVF) گزینه موثری است. هر تصمیم درمانی باید بر اساس سن بیمار، ذخیره تخمدانی، شدت بیماری، علائم بیمار و اولویت‌های وی شخصی سازی شود. دوران بارداری در زنان مبتلا به آندومتریوز نیاز به مراقبت های ویژه دارد به علت ریسک بالاتر برخی عوارض.