غربالگری بارداری در ساری

غربالگری بارداری از جمله مهم ترین اقداماتی هستند که برای بررسی وضعیت سلامت جنین و بی خطر بودن حاملگی برای مادر، همچنین تشخیص بیماری‌های عفونی، سندروم داون و برخی دیگر از نقایص ژنتیکی و ناهنجاری های فیزیکی انجام می‌شود. این اقدامات به والدین و پزشک اطلاعاتی دقیق از روند رشد جنین را نشان می‌دهند که در ادامه به جزئیات این آزمایشات و غربالگری دوران بارداری و انواع‌شان در هر دوره‌ای تا پایان ماه‌های حاملگی، تاثیر آن‌ها بر روی جنین و دیگر سوالات می‌پردازیم.

غربالگری جنین چیست؟

غربالگری جنین مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و بررسی‌هاست که برای ارزیابی سلامت جنین و شناسایی خطر بروز برخی اختلالات ژنتیکی یا ناهنجاری‌های مادرزادی انجام می‌شود. این آزمایش‌ها به والدین کمک می‌کنند تا با آگاهی بیشتری نسبت به وضعیت سلامت فرزندشان تصمیم گیری کنند. هدف اصلی غربالگری، شناسایی حاملگی‌هایی است که در آن‌ها احتمال وجود مشکلاتی مانند سندرم داون، نقص لوله عصبی یا سایر اختلالات کروموزومی بالا است.

کاربرد غربالگری بارداری چیست؟

غربالگری دوران بارداری کاربردهای متعددی دارد که مهم ترین آن‌ها عبارتند از:

• شناسایی ناهنجاری‌های کروموزومی مانند سندرم داون، تریزومی ۱۳ و ۱۸
• ارزیابی خطر نقص‌های مادرزادی نظیر شکاف ستون فقرات
• اطمینان از سلامت اولیه جنین
• راهنمایی پزشک برای ادامه مراحل تشخیصی دقیق مانند آمنیوسنتز

با انجام غربالگری، والدین و پزشک اطلاعات دقیقی درباره وضعیت رشد و سلامت جنین کسب کرده و در صورت نیاز اقدامات لازم را در سریعترین زمان انجام می‌دهند.

انواع غربالگری دوران بارداری

غربالگری‌های بارداری در دوره‌های مختلف زمانی انجام می‌شوند و شامل انواع گوناگونی هستند که در ادامه به تفصیل آن‌ها می‌پردازیم.

غربالگری سه ماهه اول

غربالگری سه ماهه اول بین هفته‌های ۱۱ تا ۱۳ بارداری انجام می‌شود. این غربالگری شامل آزمایش خون مادر و سونوگرافی NT است. در این مرحله:

• میزان دو ماده در خون مادر (PAPP-A و hCG) بررسی می‌شود.
• با سونوگرافی NT ضخامت مایع پشت گردن جنین اندازه گیری می‌شود.

هدف از این مرحله، شناسایی خطرات اختلالاتی مانند سندرم داون و تریزومی ۱۸ است.

غربالگری سه ماهه دوم

این مرحله بین هفته‌های ۱۵ تا ۲۰ بارداری انجام می‌شود و شامل آزمایش‌هایی است که به آن آزمایش چهارتایی نیز گفته می‌شود. در این غربالگری، چهار ماده در خون مادر بررسی می‌شود:

• آلفا فتوپروتئین (AFP)
• hCG
• استریول غیر کنژوگه (uE3)
• Inhibin-A

ترکیب نتایج این چهار شاخص می‌تواند احتمال اختلالات عصبی و کروموزومی را تخمین بزند.

آزمایش آلفا فتوپروتئین (AFP)

این تست بخشی از غربالگری سه ماهه دوم است. AFP پروتئینی است که توسط کبد جنین تولید می‌شود. سطوح بالای آن ممکن است نشانه نقص لوله عصبی مانند اسپینا بیفیدا باشد، در حالی‌ که مقادیر پایین آن ممکن است به سندرم داون یا سایر اختلالات کروموزومی اشاره داشته باشد.

نمونه برداری از پرزهای جفتی

این روش که به اختصار CVS نام دارد، اصولا بین هفته‌های ۱۰ تا ۱۳ بارداری انجام می‌شود. در این روش نمونه‌ای از سلول‌های جفتی جمع آوری می‌شود تا بررسی کروموزومی انجام گیرد. این آزمایش بیشتر برای زنان با بارداری پر خطر یا سابقه خانوادگی اختلالات ژنتیکی توصیه می‌شود.

نمونه برداری زیر جلدی از خون بند ناف

این روش در مراحل پیشرفته بارداری (بعد از هفته ۱۸) انجام می‌شود. پزشک با استفاده از سوزن باریکی، از بند ناف جنین خونگیری می‌کند. اطلاعات به دست‌آمده از این نمونه برای تشخیص بیماری‌های خونی، عفونت‌ها یا اختلالات ژنتیکی استفاده می‌شود.

آمنیوسنتز

آمنیوسنتز یکی از دقیق ترین آزمایش‌های دوران بارداری است که عمدتا بین هفته‌های ۱۵ تا ۲۰ انجام می‌شود. در این روش، مقدار کمی از مایع آمنیوتیک اطراف جنین استخراج شده و برای بررسی کروموزوم‌ها و سایر ناهنجاری‌ها تحلیل می‌شود. آمنیوسنتز برای مادرانی با نتایج غربالگری مشکوک به خطر یا سن بالای بارداری توصیه می‌شود.

آزمایش DNA جنینی

در این روش، قطعاتی از DNA جنین که در خون مادر موجود است، بررسی می‌شود. این تست با دقت بسیار بالا، اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون، تریزومی ۱۳ و ۱۸ را شناسایی می‌کند. مزیت این آزمایش آن است که به صورت غیر تهاجمی و تنها از طریق نمونه خون مادر انجام می‌شود.

اسکن با امواج فراصوت

سونوگرافی نقش کلیدی در بررسی رشد جنین دارد. اسکن‌های دقیق با امواج فراصوت می‌توانند اطلاعات مهمی درباره آناتومی جنین، موقعیت جفت و میزان مایع آمنیوتیک فراهم کنند. این اطلاعات در کنار نتایج آزمایش‌های خونی، دید کاملی از وضعیت سلامت و رشد جنین می‌دهد.

سونوگرافی NT چیست؟

سونوگرافی NT یا تست شفافیت نوکال یکی از مراحل اصلی غربالگری سه ماهه اول است. در این سونوگرافی، پزشک ضخامت مایع پشت گردن جنین را اندازه گیری می‌کند. افزایش این ضخامت ممکن است نشانه‌ای از اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون باشد. انجام این سونوگرافی در بازه زمانی مشخص (هفته ۱۱ تا ۱۳) از اهمیت بالایی برخوردار است.

تفسیر آزمایش اولیه بارداری

پس از انجام غربالگری، نتایج به دو گروه تقسیم می‌شوند:

بارداری کم خطر

اگر نتایج آزمایش‌ها نشان دهنده خطر پایین اختلالات ژنتیکی باشد، بارداری به عنوان کم خطر طبقه بندی می‌شود. در این حالت نیازی به آزمایش‌های تهاجمی نیست، اما ممکن است پزشک توصیه کند که آزمایش‌های معمول ادامه یابد تا اطمینان حاصل شود.

بارداری پر خطر

در صورتی که نتایج نشان دهنده احتمال بالای ناهنجاری‌های ژنتیکی باشند، بارداری در دسته پرخطر قرار می‌گیرد. در این حالت، انجام آزمایش‌های تشخیصی مانند آمنیوسنتز یا CVS پیشنهاد می‌شود تا وضعیت جنین با دقت بیشتری بررسی شود.

بیشتر بخوانید: جلوگیری از زایمان زودرس و عوامل آن

چه اختلالات ژنتیکی با غربالگری ژنتیک مشخص می‌شوند؟

غربالگری بارداری قادر است برخی از اختلالات شایع ژنتیکی را تشخیص دهد، از جمله:

• سندرم داون (تریزومی ۲۱): شایع ترین اختلال کروموزومی
• تریزومی ۱۸ (سندرم ادوارد): اختلالی شدید با تاثیر بر رشد و بقا
• تریزومی ۱۳ (سندرم پاتو): ناهنجاری‌های شدید در قلب و مغز
• نقص لوله عصبی: مانند اسپینا بیفیدا
• بیماری‌های متابولیک نادر: در صورت سابقه خانوادگی یا شرایط خاص

این اختلالات اگر زود تشخیص داده شوند، امکان مدیریت بهتر یا تصمیم ‌گیری آگاهانه را برای خانواده فراهم می‌کنند.

سوالات متداول

انجام غربالگری بارداری برای همه ضروری است؟

غربالگری بارداری برای همه زنان باردار توصیه می‌شود، زیرا این آزمایش‌ها اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت جنین فراهم می‌کنند. حتی در صورت نبود سابقه خانوادگی یا عوامل خطر، غربالگری می‌تواند به تشخیص زود هنگام برخی ناهنجاری‌ها کمک کند. البته انتخاب نهایی با والدین است و پس از مشاوره با پزشک انجام می‌شود.

آیا غربالگری برای جنین خطر دارد؟

اکثر غربالگری‌های بارداری، خصوصا آزمایش‌های خونی و سونوگرافی، کاملا غیر جراحی (غیر تهاجمی) و بدون خطر هستند. اما آزمایش‌های تشخیصی مانند آمنیوسنتز یا نمونه برداری CVS که نیاز به ورود سوزن به داخل رحم دارند، ممکن است با خطراتی مانند عفونت، خونریزی یا سقط جنین همراه باشند. با این حال، در صورت انجام آن‌ها توسط پزشکی مجرب و با تجربه مانند دکتر فرح ابطحی و رعایت مراقبت‌های دوران بارداری احتمال بروز این عوارض بسیار پایین است.